ΑΠΟ ΤO ΣΗΜΕΡΙΝΟ ΜΕΣΟΝΥΚΤΙΟ
ΔΙΟΣ― ΜΗΝ, ΚΑΤΑ ΜΑΚΕΔΟΝΑΣ
Ο αντίστοιχος μηνας που απανταται στο Αττικό ημερολόγιο είναι ο μην Πυανεψιων.
Σχετικά με το έτυμον του μηνός ίσως να υπάρξει μια μικρή αβεβαιότητα.
Σχετικά με το έτυμον του μηνός ίσως να υπάρξει μια μικρή αβεβαιότητα.
ΜΕΓΑ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ
― Διός· Ωσπερ από του Χίος, Χίϊος, ούτως και από της Διός γενικής δίϊος· και κράσει των δύο ιι εις έν, δίος.
― Διός· Ωσπερ από του Χίος, Χίϊος, ούτως και από της Διός γενικής δίϊος· και κράσει των δύο ιι εις έν, δίος.
ΣΟΥΪΔΑ ΛΕΞΙΚΟ
― Δίϊος οργή· δίϊος βωμός.
― Δίϊος οργή· δίϊος βωμός.
ΠΛΑΤΩΝ ΦΑΙΔΡΟΣ 1.52.9
― Οι μεν δη ουν Διός Δίϊον τινα είναι ζητούσι την ψυχήν.
― Οι μεν δη ουν Διός Δίϊον τινα είναι ζητούσι την ψυχήν.
Παρόλα αυτά ο μήν πήρε την ονομασία του από τον Δία, τον πατέρα των θεών, και είναι ιερός στον Δία.
Τα όρια του μηνός, αρχικώς , ήταν την 18η Σεπτεμβρίου το νωρίτερο, και την 15η Οκτωβρίου το αργότερο.
Τα όρια του μηνός, αρχικώς , ήταν την 18η Σεπτεμβρίου το νωρίτερο, και την 15η Οκτωβρίου το αργότερο.
Ο ΠΑΤΕΡΑΣ ΤΩΝ ΘΕΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΠΑΤΟΡΑΣ ΤΩΝ ΜΑΚΕΔΟΝΩΝ ΔΙΑΣ
Μια φορά μόνο κάνει την εμφάνισή του ο Δίας στους μακεδονικούς μύθους, μα αυτή
πρέπει να θεωρείται εξαιρετικής σημασίας. Σύμφωνα με τις αποσπασματικά σωζόμενες Ηοίες, τον επικό αυτόν Κατάλογο των Γυναικών που γέννησαν τους απογόνους των θεών, ο Δίας ζευγάρωσε με την Θυία, την κόρη του Δευκαλίωνα και της Πύρρας:
πρέπει να θεωρείται εξαιρετικής σημασίας. Σύμφωνα με τις αποσπασματικά σωζόμενες Ηοίες, τον επικό αυτόν Κατάλογο των Γυναικών που γέννησαν τους απογόνους των θεών, ο Δίας ζευγάρωσε με την Θυία, την κόρη του Δευκαλίωνα και της Πύρρας:
― Αυτή λοιπόν έμεινε κρυφά έγκυος από τον κεραυνορίχτη Δία
και γέννησε δύο γιους, τον Μάγνητα και τον Μακεδόνα τον αλογοκεντητή,
που κατοικούσαν γύρω από την Πιερία και τον Όλυμπο.
και γέννησε δύο γιους, τον Μάγνητα και τον Μακεδόνα τον αλογοκεντητή,
που κατοικούσαν γύρω από την Πιερία και τον Όλυμπο.
Η παράδοση της καταγωγής του επωνύμου των Μακεδόνων από τον Δία, τόσο
πρώιμη και διαρθρωμένη σε ένα επικό ποίημα που διερευνούσε μεταξύ άλλων και τις εθνικές καταβολές των ελληνικών φύλων, σκιαγραφεί τον τρόπο με τον οποίο οι νότιοι Έλληνες προσελάμβαναν τους Μακεδόνες αλλά και πώς οι τελευταίοι αντιλαμβάνονταν τον εαυτό τους κατά τα αρχαϊκά χρόνια. Γιατί, πρέπει να επισημανθεί προκαταβολικά, μόνον οι Μακεδόνες μεταξύ των εθνών του βορείου Αιγαίου εμφανίζονται ως απόγονοι του Δία.
Τώρα, ο παππούς του Μακεδόνα και πατέρας της Θυίας, δηλαδή ο Δευκαλίων, ο Δίας
και το μακεδονικό Δίον ως ένας εξαιρετικά σημαντικός και παλαιότατος τόπος λατρείας του ύψιστου θεού, συνδέονται σε ένα αποσπασματικά σωζόμενο παπυρικό κείμενο που εκδόθηκε σχετικά πρόσφατα. Πρόκειται ουσιαστικά για έναν κατάλογο των μυθικών ιδρυτών σημαντικών κέντρων λατρείας απαριθμούνται οι τρεις παλιότεροι βωμοί του Διός.
Ο πρωιμότερος ιδρύθηκε από τον Πελασγό στο Λύκαιον όρος, ο τρίτος από τον [Πε]λία στην Δωδώνη, ενώ δεύτερον Δευκαλίων Θεσσαλὸς ἐν Δείῳ τῆς Μακεδονίας (ᾠκοδόμησεν).
Ο πάπυρος αυτός χρονολογείται πιθανώς στον +1ο ή +2ο αι. και προφανώς αντλεί από μια πηγή σχετική μ’ αυτήν που χρησιμοποίησε και ο Υγίνος.
Από τον Λατίνο μυθογράφο σώζεται ένα κολοβωμένο χωρίο σχετικά με κάποιον Θεσσαλό που ίδρυσε έναν ναό (που βρίσκεται στην Μακεδονία) προς τιμήν του Δωδωναίου Δία στην γη των Μολοσσών.
Τώρα πια νομίζω ότι μπορούμε να αποκαταστήσουμε το απόσπασμα αυτό του Υγίνου με την βοήθεια του παπύρου.
Είναι ο Θεσσαλός Δευκαλίων που ίδρυσε τον ναό/βωμό στο Δίον που
βρίσκεται στην Μακεδονία, ενώ ένας άλλος ήρωας ήταν αυτός που οικοδόμησε τον ναό του Δωδωναίου Διός στην Μολοσσία.
Δύο παρατηρήσεις οφείλουμε να κάνουμε για την παράδοση που διασώζει ο
πάπυρος. Από την μία, ο Δευκαλίων, αν και Θεσσαλός, παρουσιάζεται να ιδρύει μια λατρεία στην Μακεδονία. Δεν θα είχε κανέναν λόγο να το κάνει, αν δεν ήταν γνωστή (ώστε να παραπέμπει σ’ αυτήν συνειρμικά) η καταγωγή των Μακεδόνων από την Θυία και τον Δία.
Επιπλέον, η εμπλοκή του Δευκαλίωνα στην ίδρυση του βωμού προσδίδει κύρος και
αρχαιότητα στο μακεδονικό ιερό του Δίου, η κεντρική θέση του οποίου στην λατρευτική ζωή των Μακεδόνων εκφράζεται ακριβώς και με τον μύθο αυτόν.
Γι’ αυτό δεν αποκλείω η πηγή της πληροφορίας του παπυρικού κειμένου να προέρχεται από την ίδια την Μακεδονία· τα άλλα δύο αναφερόμενα ιερά του θεού, στο Λύκαιο και την Δωδώνη, είχαν άλλωστε από την Γεωμετρική κιόλας εποχή μια υπερτοπική ή και πανελλήνια αναγνώριση, η οπτική γωνία όμως από την οποία προσεγγίζεται το ιερό του Δίου είναι μάλλον μακεδονική .
πρώιμη και διαρθρωμένη σε ένα επικό ποίημα που διερευνούσε μεταξύ άλλων και τις εθνικές καταβολές των ελληνικών φύλων, σκιαγραφεί τον τρόπο με τον οποίο οι νότιοι Έλληνες προσελάμβαναν τους Μακεδόνες αλλά και πώς οι τελευταίοι αντιλαμβάνονταν τον εαυτό τους κατά τα αρχαϊκά χρόνια. Γιατί, πρέπει να επισημανθεί προκαταβολικά, μόνον οι Μακεδόνες μεταξύ των εθνών του βορείου Αιγαίου εμφανίζονται ως απόγονοι του Δία.
Τώρα, ο παππούς του Μακεδόνα και πατέρας της Θυίας, δηλαδή ο Δευκαλίων, ο Δίας
και το μακεδονικό Δίον ως ένας εξαιρετικά σημαντικός και παλαιότατος τόπος λατρείας του ύψιστου θεού, συνδέονται σε ένα αποσπασματικά σωζόμενο παπυρικό κείμενο που εκδόθηκε σχετικά πρόσφατα. Πρόκειται ουσιαστικά για έναν κατάλογο των μυθικών ιδρυτών σημαντικών κέντρων λατρείας απαριθμούνται οι τρεις παλιότεροι βωμοί του Διός.
Ο πρωιμότερος ιδρύθηκε από τον Πελασγό στο Λύκαιον όρος, ο τρίτος από τον [Πε]λία στην Δωδώνη, ενώ δεύτερον Δευκαλίων Θεσσαλὸς ἐν Δείῳ τῆς Μακεδονίας (ᾠκοδόμησεν).
Ο πάπυρος αυτός χρονολογείται πιθανώς στον +1ο ή +2ο αι. και προφανώς αντλεί από μια πηγή σχετική μ’ αυτήν που χρησιμοποίησε και ο Υγίνος.
Από τον Λατίνο μυθογράφο σώζεται ένα κολοβωμένο χωρίο σχετικά με κάποιον Θεσσαλό που ίδρυσε έναν ναό (που βρίσκεται στην Μακεδονία) προς τιμήν του Δωδωναίου Δία στην γη των Μολοσσών.
Τώρα πια νομίζω ότι μπορούμε να αποκαταστήσουμε το απόσπασμα αυτό του Υγίνου με την βοήθεια του παπύρου.
Είναι ο Θεσσαλός Δευκαλίων που ίδρυσε τον ναό/βωμό στο Δίον που
βρίσκεται στην Μακεδονία, ενώ ένας άλλος ήρωας ήταν αυτός που οικοδόμησε τον ναό του Δωδωναίου Διός στην Μολοσσία.
Δύο παρατηρήσεις οφείλουμε να κάνουμε για την παράδοση που διασώζει ο
πάπυρος. Από την μία, ο Δευκαλίων, αν και Θεσσαλός, παρουσιάζεται να ιδρύει μια λατρεία στην Μακεδονία. Δεν θα είχε κανέναν λόγο να το κάνει, αν δεν ήταν γνωστή (ώστε να παραπέμπει σ’ αυτήν συνειρμικά) η καταγωγή των Μακεδόνων από την Θυία και τον Δία.
Επιπλέον, η εμπλοκή του Δευκαλίωνα στην ίδρυση του βωμού προσδίδει κύρος και
αρχαιότητα στο μακεδονικό ιερό του Δίου, η κεντρική θέση του οποίου στην λατρευτική ζωή των Μακεδόνων εκφράζεται ακριβώς και με τον μύθο αυτόν.
Γι’ αυτό δεν αποκλείω η πηγή της πληροφορίας του παπυρικού κειμένου να προέρχεται από την ίδια την Μακεδονία· τα άλλα δύο αναφερόμενα ιερά του θεού, στο Λύκαιο και την Δωδώνη, είχαν άλλωστε από την Γεωμετρική κιόλας εποχή μια υπερτοπική ή και πανελλήνια αναγνώριση, η οπτική γωνία όμως από την οποία προσεγγίζεται το ιερό του Δίου είναι μάλλον μακεδονική .
Τα υλικά κατάλοιπα του βωμού του Διός έφερε στο φως σχετικά πρόσφατα η
αρχαιολογική σκαπάνη. Δεν χρονολογούνται βέβαια στην εποχή του Δευκαλίωνος, αλλά στην πολύ μεταγενέστερη Ελληνιστική περίοδο. Πρόκειται για μια εντυπωσιακή
κατασκευή από μεγάλους λίθινους δόμους που φθάνει σε μήκος τα 22 μ. Μπροστά από τον βωμό αποκαλύφθηκαν λίθινες βάσεις στο πάνω μέρος των οποίων υπήρχαν ακόμη ίχνη χάλκινων κρίκων · σ’ αυτούς έδεναν τα μεγάλα ζώα, πριν τα οδηγήσουν στην σφαγή. Μπορούμε να φανταστούμε την όλη θυσιαστήρια εικόνα (οπτική και ηχητική), απτή απόδειξη του σεβασμού και της λατρείας που έτρεφαν οι Μακεδόνες για τον προπάτορα θεό τους .
Εξάλλου, την πολύ σημαντική θέση του Δία στις συλλογικές αναπαραστάσεις των
Μακεδόνων διαπιστώνουμε στις φιλολογικές και επιγραφικές μαρτυρίες που σχετίζονται με την λατρεία του θεού σε ολόκληρο το βασίλειο. Αν και στα μακεδονικά νομίσματα ο ίδιος ο Δίας δεν έχει ιδιαίτερη παρουσία ως και τον Φίλιππο Β΄, το ιερό του πτηνό, ο αετός, εμφανίζεται σε κοπές του Αρχελάου · άλλωστε, ο βασιλιάς αυτός συμμετείχε στους Ολυμπιακούς Αγώνες και αναδιοργάνωσε τις γιορτές του θεού στο Δίον. Και
μεταγενέστεροι όμως βασιλείς, για παράδειγμα ο Αμύντας Γ΄, επέλεξαν το αετό για τον
οπισθότυπο νομισμάτων τους . Οπωσδήποτε πάντως πιο εμφατική είναι η απεικόνιση
του Δία στα νομίσματα του Φιλίππου Β΄ και του γιου του, Αλεξάνδρου. Στα τετράδραχμα του πρώτου παριστάνεται η μεγαλοπρεπής κεφαλή του θεού στεφανωμένη με στεφάνι δάφνης , ενώ σε αργυρές κοπές του δεύτερου ο Δίας εικονίζεται πια ολόκληρος και ένθρονος, κρατώντας το σκήπτρο και τον αετό.
αρχαιολογική σκαπάνη. Δεν χρονολογούνται βέβαια στην εποχή του Δευκαλίωνος, αλλά στην πολύ μεταγενέστερη Ελληνιστική περίοδο. Πρόκειται για μια εντυπωσιακή
κατασκευή από μεγάλους λίθινους δόμους που φθάνει σε μήκος τα 22 μ. Μπροστά από τον βωμό αποκαλύφθηκαν λίθινες βάσεις στο πάνω μέρος των οποίων υπήρχαν ακόμη ίχνη χάλκινων κρίκων · σ’ αυτούς έδεναν τα μεγάλα ζώα, πριν τα οδηγήσουν στην σφαγή. Μπορούμε να φανταστούμε την όλη θυσιαστήρια εικόνα (οπτική και ηχητική), απτή απόδειξη του σεβασμού και της λατρείας που έτρεφαν οι Μακεδόνες για τον προπάτορα θεό τους .
Εξάλλου, την πολύ σημαντική θέση του Δία στις συλλογικές αναπαραστάσεις των
Μακεδόνων διαπιστώνουμε στις φιλολογικές και επιγραφικές μαρτυρίες που σχετίζονται με την λατρεία του θεού σε ολόκληρο το βασίλειο. Αν και στα μακεδονικά νομίσματα ο ίδιος ο Δίας δεν έχει ιδιαίτερη παρουσία ως και τον Φίλιππο Β΄, το ιερό του πτηνό, ο αετός, εμφανίζεται σε κοπές του Αρχελάου · άλλωστε, ο βασιλιάς αυτός συμμετείχε στους Ολυμπιακούς Αγώνες και αναδιοργάνωσε τις γιορτές του θεού στο Δίον. Και
μεταγενέστεροι όμως βασιλείς, για παράδειγμα ο Αμύντας Γ΄, επέλεξαν το αετό για τον
οπισθότυπο νομισμάτων τους . Οπωσδήποτε πάντως πιο εμφατική είναι η απεικόνιση
του Δία στα νομίσματα του Φιλίππου Β΄ και του γιου του, Αλεξάνδρου. Στα τετράδραχμα του πρώτου παριστάνεται η μεγαλοπρεπής κεφαλή του θεού στεφανωμένη με στεφάνι δάφνης , ενώ σε αργυρές κοπές του δεύτερου ο Δίας εικονίζεται πια ολόκληρος και ένθρονος, κρατώντας το σκήπτρο και τον αετό.
ΚΑΛΟ ΜΗΝΑ ΣΕ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου